102 terim
Hukuk sözlüğü
Dilekçelerde, kararlarda ve tebligatlarda karşılaştığınız terimlerin sade açıklamaları. Bir terime tıkladığınızda ilgili uzmanlık alanına geçebilirsiniz.
102 terim
A
- Adli kontrol
- Tutuklama yerine uygulanabilen, yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme gibi yükümlülüklerden oluşan koruma tedbiri (CMK m. 109). Ceza Hukuku
- Adli tatil
- Her yıl 20 Temmuz’da başlayıp 31 Ağustos’ta biten dönem. Bu sürede yalnızca kanunda sayılan ivedi işler görülür; hukuk davalarında süreler tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzar.
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis
- Hükümlünün hayatı boyunca sıkı güvenlik rejimine göre infaz edilen en ağır hapis cezası; koşullu salıverilme için kural olarak otuz yılın çekilmesi gerekir. Ceza Hukuku
- Arabuluculuk
- Tarafların, tarafsız ve uzman bir arabulucu eşliğinde uyuşmazlığı görüşerek çözmesini amaçlayan yöntem. İş, ticari, tüketici, kira ve ortaklığın giderilmesi gibi uyuşmazlıklarda dava açmadan önce zorunludur. Tahkim ve Uyuşmazlık Çözümü
- Aynen ifa
- Borcun, sözleşmede kararlaştırılan edimin kendisi yerine getirilerek ödenmesi; para karşılığı tazminata başvurulmadan edimin bizzat yerine getirilmesi. Şirketler Hukuku
B
- Bedelsiz senet
- Karşılığında bir edim alınmadan düzenlenmiş ya da borç sona ermesine rağmen geri verilmemiş senet; bedelsizlik iddiası menfi tespit davasıyla ileri sürülür. İcra ve İflas
- Belirsiz alacak davası
- Alacağın miktarı dava açılırken tam belirlenemediğinde açılan dava türüydü. 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026’dan itibaren kaldırıldı; artık kısmi dava açılıp talep bir defaya mahsus artırılabiliyor.
- Beraat
- Sanığın yüklenen suçu işlemediği, fiilin suç olmadığı ya da suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmadığı hâllerde verilen hüküm. Ceza Hukuku
- Bilirkişi
- Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye rapor sunan uzman kişi. Rapora iki hafta içinde itiraz edilebilir.
- Bireysel başvuru
- Anayasa’da güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki bir hakkı kamu gücüyle ihlal edilenlerin, olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine başvurması. AYM ve AİHM Başvurusu
- Boşanma protokolü
- Anlaşmalı boşanmada eşlerin velayet, nafaka, mal paylaşımı ve tazminat konularındaki uzlaşmasını yazılı hâle getiren belge; hâkimin onayıyla hüküm kurulur. Aile Hukuku
C
- Cebri icra
- Borçlunun borcunu kendiliğinden ödememesi hâlinde devletin icra organları eliyle zorla yerine getirilmesi. İcra ve İflas
- Cezai şart
- Borç hiç ya da gereği gibi ifa edilmezse ödenmesi önceden kararlaştırılan para veya başka bir edim. Fahiş cezai şartı hâkim indirebilir (tacirler hariç). Şirketler Hukuku
D
- Dava şartı
- Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken koşullar; görev, ehliyet, hukuki yarar ve zorunlu arabuluculuk bunlardandır. Eksikse dava usulden reddedilir.
- Denetimli serbestlik
- Hükümlünün cezasının bir kısmını cezaevi dışında, denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği yükümlülüklere uyarak geçirmesi. Kural olarak koşullu salıverilmeye bir yıl kala uygulanır. Ceza Hukuku
- Destekten yoksun kalma tazminatı
- Ölen kişinin sağlığında düzenli olarak bakıp gözettiği yakınlarının, bu desteğin kesilmesi nedeniyle uğradığı maddi kaybın tazmini (TBK m. 53). Tazminat Hukuku
- Delil tespiti
- İleride açılacak veya görülmekte olan bir davada kaybolma tehlikesi bulunan delillerin mahkeme aracılığıyla önceden saptanması.
E
- Ecrimisil
- Bir taşınmazın sahibinin izni olmadan kullanılması karşılığında istenen haksız işgal tazminatı; geriye dönük beş yıl için talep edilebilir. Gayrimenkul Hukuku
- Edinilmiş mal
- Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerden birinin evlilik süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı; boşanmada kural olarak yarı yarıya paylaşılır. Aile Hukuku
- Elatmanın önlenmesi (men-i müdahale)
- Taşınmaza haksız olarak müdahale eden kişinin bu müdahalesinin sona erdirilmesi için açılan dava. Gayrimenkul Hukuku
- Etkin pişmanlık
- Suçu işledikten sonra zararı gideren veya yetkililere yardımcı olan faile kanunda öngörülen hâllerde ceza indirimi ya da cezasızlık sağlayan kurum. Ceza Hukuku
F
- Feragat
- Davacının talebinden kısmen veya tamamen vazgeçmesi; kesin hükmün hukuki sonuçlarını doğurur.
G
- Gerekçeli karar
- Mahkemenin hükmünü hangi delil ve hukuki nedenlere dayandırdığını gösteren yazılı karar; kanun yolu süreleri çoğunlukla bunun tebliğinden başlar.
- Gözaltı
- Yakalanan kişinin soruşturma amacıyla Cumhuriyet savcısının emriyle kısa süreli olarak tutulması; kural olarak yirmi dört saati geçemez. Ceza Hukuku
H
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB)
- Sanığa verilen iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasının, beş yıllık denetim süresi kasıtlı yeni bir suç işlenmeden geçirilirse hiç sonuç doğurmaması ve davanın düşmesi (CMK m. 231). Ceza Hukuku
- Hak düşürücü süre
- Geçmesiyle hakkın kendisinin ortadan kalktığı süre; zamanaşımından farklı olarak hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.
- Haksız fiil
- Kusurlu ve hukuka aykırı bir davranışla başkasına zarar verilmesi; zarar veren, zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49). Tazminat Hukuku
- Haciz
- Borçlunun mal, hak ve alacaklarına alacaklının alacağını karşılamak üzere icra dairesince el konulması. İcra ve İflas
- Hapis hakkı
- Alacaklının, borçlunun rızasıyla elinde bulunan taşınır malı alacağı ödenene kadar alıkoyma yetkisi. Şirketler Hukuku
- Hizmet tespiti davası
- Sigortasız ya da eksik bildirilen çalışmaların SGK kayıtlarına geçirilmesi için iş mahkemesinde açılan dava; kural olarak beş yıllık hak düşürücü süreye tabidir. İş Hukuku
İ
- İhalenin feshi
- İcra yoluyla yapılan satışta usulsüzlük bulunduğunu ileri süren ilgililerin ihalenin iptalini istemesi (İİK m. 134). İcra ve İflas
- İhbar tazminatı
- Belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan fesheden tarafın, karşı tarafa bu sürenin ücreti tutarında ödediği tazminat. İş Hukuku
- İhtiyati haciz
- Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış para alacakları için borçlunun mallarına mahkeme kararıyla önceden el konulması. İcra ve İflas
- İhtiyati tedbir
- Dava sonuçlanıncaya kadar hakkın elde edilmesinin zorlaşacağı veya imkânsızlaşacağı endişesiyle mahkemenin verdiği geçici koruma kararı (HMK m. 389).
- İkamet izni
- Yabancıların vize süresini aşan sürelerle Türkiye’de kalabilmesi için İl Göç İdaresinden alınan izin; kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem gibi türleri vardır. Yabancılar ve Vatandaşlık
- İlamlı takip
- Mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki belgeye dayanarak başlatılan icra takibi; borçluya icra emri gönderilir. İcra ve İflas
- İlamsız takip
- Mahkeme kararı olmaksızın başlatılan genel haciz yoluyla takip; borçlu yedi gün içinde itiraz ederse takip durur. İcra ve İflas
- İnfaz hâkimliği
- Cezaevi idaresi ve infaz işlemlerine ilişkin şikâyetleri inceleyen, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik kararlarını veren yargı mercii. Ceza Hukuku
- İşe iade
- İş güvencesi kapsamındaki işçinin geçerli neden olmadan feshedilen iş sözleşmesinin yeniden kurulmasını sağlayan dava; önce arabulucuya başvurulur. İş Hukuku
- İstinaf
- İlk derece mahkemesi kararlarının hem maddi hem hukuki yönden bölge adliye veya bölge idare mahkemesinde yeniden incelenmesi.
- İstirdat davası
- Borçlu olmadığı hâlde cebri icra tehdidi altında ödeme yapan kişinin bu parayı geri alması için açtığı dava; ödemeden itibaren bir yıl içinde açılır. İcra ve İflas
- İtirazın iptali davası
- İlamsız takibe itiraz edilmesi üzerine alacaklının, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemede açtığı ve takibin devamını sağlayan dava. İcra ve İflas
- İhtarname
- Bir kişiye hukuki bir durumun noter aracılığıyla resmî olarak bildirilmesi; temerrüt, fesih ve süre başlatma gibi sonuçlar doğurabilir.
K
- Kambiyo senedi
- Çek, bono (emre yazılı senet) ve poliçe. Bunlara dayalı takipte borçlunun itiraz ve şikâyet süresi beş gündür. İcra ve İflas
- Kamulaştırma
- Kamu yararının gerektirdiği hâllerde, bedeli peşin ödenerek özel mülkiyetteki taşınmazın devlet veya kamu tüzel kişisi tarafından alınması. İdare Hukuku
- Kamulaştırmasız el atma
- İdarenin bir taşınmazı kamulaştırma yapmadan fiilen kullanması ya da imar planıyla kullanılamaz hâle getirmesi; malik bedelin ödenmesini isteyebilir. İdare Hukuku
- Katılma alacağı
- Mal rejiminin sona ermesiyle eşlerden birinin, diğer eşin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerindeki alacak hakkı. Aile Hukuku
- Kat irtifakı
- Henüz tamamlanmamış bir yapının bağımsız bölümleri için arsa payına bağlı olarak tapuda kurulan hak; yapı bitince kat mülkiyetine çevrilir. Gayrimenkul Hukuku
- Kat karşılığı inşaat sözleşmesi
- Arsa sahibinin arsa payının bir kısmını, yükleniciye yapacağı bağımsız bölümler karşılığında devretmeyi üstlendiği karma sözleşme; resmî şekilde yapılmalıdır. Gayrimenkul Hukuku
- Kefalet
- Kefilin, asıl borçlunun borcunu ödememesi hâlinde alacaklıya karşı sorumlu olmayı üstlendiği sözleşme; kefilin el yazısıyla azami miktar ve tarih yazması gerekir. Bankacılık ve Finans
- Kesin hüküm
- Kanun yolları tüketilerek kesinleşen ve aynı taraflar arasında aynı konuda yeniden dava açılmasını engelleyen karar.
- Kıdem tazminatı
- En az bir yıl çalışan işçinin, kanunda sayılan hâllerde iş sözleşmesi sona erdiğinde her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında aldığı tazminat; tavanla sınırlıdır. İş Hukuku
- Kısmi dava
- Bölünebilir bir alacağın yalnızca bir kısmının dava edilmesi. 7589 sayılı Kanunla talep, tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinde kesilmiş sayılır.
- Konkordato
- Borçlarını ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, mahkeme denetiminde alacaklılarıyla vade ve/veya indirim konusunda anlaşarak iflastan kurtulmasını sağlayan yol. İcra ve İflas
- Koşullu salıverilme
- Cezasının kanunda belirtilen kısmını iyi hâlli olarak cezaevinde geçiren hükümlünün, kalan süreyi denetim altında dışarıda geçirmek üzere salıverilmesi. Ceza Hukuku
- Kovuşturma
- İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen yargılama evresi. Ceza Hukuku
M
- Manevi tazminat
- Kişilik haklarına saldırı, bedensel zarar veya yakının ölümü nedeniyle duyulan acı ve elemin bir ölçüde giderilmesi için hükmedilen para. Tazminat Hukuku
- Menfi tespit davası
- Kişinin, kendisinden istenen bir borcun bulunmadığının mahkemece tespit edilmesi için açtığı dava; icra takibinden önce veya sonra açılabilir. İcra ve İflas
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)
- Ölen kişinin yasal mirasçılarını ve paylarını gösteren belge; noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır. Miras Hukuku
- Miras sözleşmesi
- Miras bırakanın, karşı tarafla resmî şekilde yaptığı ve mirası bırakma ya da mirastan feragate ilişkin bağlayıcı sözleşme. Miras Hukuku
- Mirasın reddi
- Yasal ve atanmış mirasçıların ölümü öğrenmeden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine beyanla mirası kabul etmediklerini bildirmesi; borçlu terekeden korunmanın temel yolu. Miras Hukuku
- Muris muvazaası
- Miras bırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla bağışladığı bir taşınmazı tapuda satış gibi göstermesi; bu işlem tapu iptal ve tescil davasıyla geçersiz kılınabilir. Miras Hukuku
- Muvazaa
- Tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan, görünüşte bir işlem yapmaları.
- Mükerrir
- Daha önce kesinleşmiş bir mahkûmiyeti bulunan ve kanundaki süreler içinde yeniden suç işleyen kişi; koşullu salıverilme oranı ağırlaşır. Ceza Hukuku
N
- Nafaka
- Boşanma, ayrılık veya aile içi destek yükümlülüğü nedeniyle bir kişinin diğerine ödediği periyodik para; tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası türleri vardır. Aile Hukuku
O
- Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu)
- Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki bir malın aynen bölünerek ya da satılıp bedelinin paylaştırılarak ortaklığın sona erdirilmesi; dava öncesi arabuluculuk zorunludur. Gayrimenkul Hukuku
Ö
- Ödeme emri
- İlamsız takipte icra dairesinin borçluya, borcu belirli sürede ödemesini veya itiraz etmesini bildiren belge. İcra ve İflas
- Önalım (şufa) hakkı
- Paylı mülkiyette bir paydaşın payını üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşların satılan payı alıcıdan devralabilme hakkı; satışın bildiriminden itibaren üç ay, her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde dava açılarak kullanılır ve hâkimin belirlediği rayiç bedel yatırılır. Gayrimenkul Hukuku
R
- Re’sen
- Mahkemenin ya da idarenin bir işlemi tarafların talebi olmadan kendiliğinden yapması.
- Rücu
- Bir başkası adına ödeme yapan kişinin, ödediği tutarı asıl sorumludan geri istemesi; sigorta şirketleri ve SGK sıkça rücu davası açar. Sigorta Hukuku
S
- Saklı pay
- Miras bırakanın vasiyet veya bağışla dokunamayacağı, kanunun belirli mirasçılara güvence altına aldığı miras payı; altsoy için yasal payın yarısıdır. Miras Hukuku
- Sanık
- Kovuşturmanın başlamasından, yani iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altındaki kişi. Ceza Hukuku
- Sınır dışı etme (deport)
- Kanunda sayılan hâllerde yabancının ülkeden çıkarılması kararı; karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Yabancılar ve Vatandaşlık
- Sigorta Tahkim Komisyonu
- Sigorta şirketleriyle sigortalılar ve zarar görenler arasındaki uyuşmazlıkları hızlı biçimde çözen, hakemlerden oluşan kurum. Sigorta Hukuku
- Sulh
- Görülmekte olan bir davada tarafların karşılıklı ödünlerle uyuşmazlığı sona erdirmesi; mahkemenin onayıyla kesin hüküm sonucu doğurur.
Ş
- Şüpheli
- Soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi. Ceza Hukuku
- Şikâyet
- Suçtan zarar gören kişinin yetkili makamlara başvurarak failin cezalandırılmasını istemesi; şikâyete bağlı suçlarda fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Ceza Hukuku
T
- Tüketici hakem heyeti
- Belirli bir değerin altındaki tüketici uyuşmazlıklarında başvurulması zorunlu, il ve ilçelerde kurulan idari kurul. 2026 yılı sınırı 186.000 TL. Bankacılık ve Finans
- Taksir
- Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle, öngörülebilir bir sonucun istenmeden gerçekleşmesi. Ceza Hukuku
- Tam yargı davası
- İdari eylem veya işlem nedeniyle hakkı doğrudan zarar görenlerin idareye karşı açtığı tazminat davası. İdare Hukuku
- Tapu iptal ve tescil davası
- Tapu kaydının gerçek hak durumuna uymadığı hâllerde kaydın iptali ve taşınmazın gerçek hak sahibi adına tescili için açılan dava. Gayrimenkul Hukuku
- Temerrüt
- Muaccel bir borcun, alacaklının ihtarına veya kesin vadeye rağmen ödenmemesi; borçlu bu andan itibaren temerrüt faizi öder.
- Temyiz
- Bölge adliye veya bölge idare mahkemesi kararlarının hukuka uygunluk yönünden Yargıtay veya Danıştay tarafından denetlenmesi.
- Tenfiz
- Yabancı mahkeme veya hakem kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için Türk mahkemesince verilen karar. Tahkim ve Uyuşmazlık Çözümü
- Tenkis davası
- Saklı payı zedelenen mirasçının, miras bırakanın saklı payı aşan tasarruflarının indirilmesini istediği dava. Miras Hukuku
- Tereke
- Ölen kişinin geride bıraktığı malvarlığının, alacak ve borçlarıyla birlikte bütünü. Miras Hukuku
- Tahkim
- Tarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine kendi seçtikleri hakemlere çözdürmeyi kararlaştırdığı yöntem; hakem kararı kesin ve bağlayıcıdır. Tahkim ve Uyuşmazlık Çözümü
- Tahliye taahhüdü
- Kiracının, kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak üstlenmesi; kiralananın tesliminden sonra verilmiş olmalıdır. Gayrimenkul Hukuku
- Tebligat
- Yargısal ve idari işlemlerin ilgilisine kanuni usulle bildirilmesi; çoğu süre tebliğ tarihinden başlar. Elektronik tebligatta tebliğ, iletiden itibaren beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.
- Tutuklama
- Kuvvetli suç şüphesi ve kaçma ya da delil karartma tehlikesi bulunan şüpheli veya sanığın hâkim kararıyla özgürlüğünün kısıtlanması; son çare olarak uygulanmalıdır. Ceza Hukuku
U
- Uzlaşma (vergi)
- Tarh edilen vergi ve kesilen cezalar konusunda mükellef ile idarenin dava öncesinde ya da tarhiyat sonrasında anlaşması. Vergi Hukuku
- Uzlaştırma (ceza)
- Kanunda sayılan suçlarda şüpheli ile mağdurun uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşması; edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Cinsel suçlar, ısrarlı takip ve hakaret suçunda uzlaştırma uygulanmaz. Ceza Hukuku
V
- Vasiyetname
- Miras bırakanın ölümünden sonra geçerli olacak tasarruflarını içeren, resmî, el yazılı veya sözlü şekilde yapılan tek taraflı işlem. Miras Hukuku
- Velayet
- Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi konusunda ana babanın hak ve yükümlülükleri; boşanmada çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Aile Hukuku
- Vekâletname
- Avukatın müvekkili adına işlem yapabilmesini sağlayan, genellikle noterde düzenlenen yetki belgesi.
Y
- Yargılamanın yenilenmesi
- Kesinleşmiş bir kararın, kanunda sayılan ağır hatalar veya Anayasa Mahkemesi ile AİHM ihlal kararları üzerine yeniden ele alınması. AYM ve AİHM Başvurusu
- Yasal (kanuni) faiz
- Sözleşmede kararlaştırılmamışsa uygulanan faiz. 31 Temmuz 2026’dan itibaren önceki yıl sonundaki TCMB reeskont oranının yüzde sekseni olarak uygulanır; 2026 için yıllık %31’dir. Bankacılık ve Finans
- Yasal mirasçı
- Vasiyet bulunmasa da kanun gereği mirasçı olan kişiler: altsoy, anne-baba ve onların altsoyu, büyükanne-büyükbaba ve onların altsoyu ile sağ kalan eş. Miras Hukuku
- Yoksulluk nafakası
- Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında ödenen nafaka. Kanundaki “süresiz” ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir; iptal 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir. Aile Hukuku
Z
- Zamanaşımı
- Belirli bir sürenin geçmesiyle alacağın dava yoluyla istenememesi (borçlu def’i olarak ileri sürer) ya da ceza davasının açılamaması veya sürdürülememesi.
- Zilyetlik
- Bir şey üzerinde fiilî hâkimiyet kurulması; zilyet, saldırıya karşı kendisini koruyabilir ve bazı hâllerde mülkiyet karinesinden yararlanır. Gayrimenkul Hukuku
- Zorunlu müdafilik
- Çocuklar, kendini savunamayacak durumdakiler ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda şüpheli veya sanığa baro tarafından müdafi atanması. Ceza Hukuku
Bu sözcükle eşleşen terim bulunamadı. Üst menüdeki aramayı deneyin.