Miras hukuku

Yasal mirasçılar ve miras payları

Türk Medeni Kanunu zümre sistemini benimser. Birinci zümrede miras bırakanın altsoyu (çocukları, onlar ölmüşse torunları), ikinci zümrede ana-babası ve onların altsoyu (kardeşler), üçüncü zümrede büyükanne-büyükbabaları ve onların altsoyu yer alır. Önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olamaz.

Miras payı hesaplayıcısı mirasçıları seçmenize göre yasal ve saklı payları kesir, yüzde ve tutar olarak grafikle gösterir. Ayrıntılı rehber: Mirasta mal paylaşımı ve mirasçılar.

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)

Mirasçılık belgesi, kimlerin hangi oranda mirasçı olduğunu gösterir ve tapu, banka ve diğer kurumlarda işlem yapmak için gereklidir. Belge noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir; yabancı uyruklu mirasçıların bulunduğu ya da vasiyetname içeren durumlarda mahkemeden alınması gerekir.

Mirasçılık belgesi aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir. Belgede eksik veya hatalı bir mirasçı varsa iptali ve yenisinin verilmesi her zaman istenebilir. Ölümden itibaren dört ay içinde veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmeli, taşınmazların intikali tapuda yapılmalıdır.

Mirasın reddi

Mirasçılar, miras bırakanın borçlarından tereke ile sınırlı değil, kişisel malvarlıklarıyla da sorumludur. Bu nedenle borca batık bir terekeyle karşılaşan mirasçılar için mirasın reddi hayati önem taşır. Yasal mirasçılar ölümü öğrendikleri tarihten, vasiyetle atanmış mirasçılar ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla mirası reddedebilir.

• Ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olan terekede ret yapılmış sayılır (hükmen ret).
• Süre içinde terekeye ait malları kullanmak, satmak ya da gizlemek ret hakkını düşürür.
• Reddeden mirasçının payı, miras bırakan ondan önce ölmüş gibi onun altsoyuna geçer.

Ayrıntılı rehber: Mirasın reddi ve süreleri. Son günü görmek için yasal süre hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Saklı pay ve tenkis davası

Miras bırakan, malvarlığının saklı paylar dışındaki kısmında vasiyet ve bağış yoluyla serbestçe tasarruf edebilir. Saklı pay; altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için yasal payın dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikteyken yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırılmıştır.

Saklı payı zedelenen mirasçı, tasarrufların saklı payı aşan kısmının indirilmesi için tenkis davası açar. Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.

Ayrıntılı rehber: Mirasta tenkis ve denkleştirme davası.

Muris muvazaası (mirastan mal kaçırma)

Miras bırakanın, bir mirasçısını ya da üçüncü bir kişiyi kayırmak ve diğer mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla bağışladığı taşınmazı tapuda satış gibi göstermesine muris muvazaası denir. 1 Nisan 1974 tarihli Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca bu işlemler geçersizdir ve diğer mirasçılar tapu iptal ve tescil davası açabilir.

Muvazaanın ispatında; satış bedelinin gerçek değere göre çok düşük olması, alıcının ödeme gücünün bulunmaması, miras bırakanın satışa ihtiyacının olmaması, taraflar arasındaki yakınlık ve diğer mirasçılara karşı tutum gibi karineler değerlendirilir. Bu davalar zamanaşımına ve hak düşürücü süreye tabi değildir.

Vasiyetname ve miras sözleşmesi

Vasiyetname resmî (noterde iki tanıkla), el yazılı (baştan sona el yazısıyla, tarih ve imzalı) ya da olağanüstü hâllerde sözlü olarak yapılabilir. Miras sözleşmesi ise resmî vasiyetname şeklinde ve iki tanık huzurunda yapılır; miras bırakanı bağlar.

Şekle aykırılık, ehliyetsizlik, irade sakatlığı ya da hukuka ve ahlaka aykırılık hâlinde vasiyetnamenin iptali istenebilir. İptal davası, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl (iyi niyetli olmayanlara karşı yirmi yıl) içinde açılmalıdır.

Ayrıntılı rehber: Vasiyetname türleri ve iptali.

Tereke paylaşımı ve ortaklığın giderilmesi

Mirasçılar, paylaşma yapılıncaya kadar terekede elbirliğiyle maliktir ve her biri her zaman paylaşma isteyebilir. Paylaşma; mirasçıların anlaşmasıyla noterde yapılan paylaşma sözleşmesiyle ya da anlaşılamazsa sulh hukuk mahkemesinde açılan ortaklığın giderilmesi davasıyla yapılır. Dava öncesinde arabulucuya başvurmak zorunludur.

7589 sayılı Kanunla, maliklerin tamamının mirasçı olduğu taşınmazların satışında ilk artırma yalnızca mirasçılar arasında ve muhammen bedelin tamamı üzerinden yapılır. Böylece aile taşınmazlarının değerinin altında üçüncü kişilere geçmesinin önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

Ayrıntılı rehber: Ortaklığın giderilmesi davası.

Denkleştirme (iade)

Yasal mirasçılar; miras bırakanın sağlığında kendilerine çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri ya da borçtan kurtarma gibi yollarla yaptığı karşılıksız kazandırmaları, aksi belirtilmedikçe paylaşmada terekeye geri getirmekle yükümlüdür. Bu sayede mirasçılar arasındaki eşitlik korunur.

Denkleştirme aynen ya da değeri üzerinden yapılabilir. Miras bırakan kazandırmayı denkleştirmeden muaf tuttuysa, bu muafiyet ancak diğer mirasçıların saklı paylarını zedelemedikçe geçerlidir.