Yabancılar ve vatandaşlık hukuku

İkamet izinleri

Vize ya da vize muafiyeti süresinden daha uzun kalacak yabancıların ikamet izni alması gerekir. Başlıca ikamet izni türleri şunlardır:

Uzatma başvuruları, iznin bitimine altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan yapılmalıdır; başvuru yapan yabancı, karar verilinceye kadar verilen belgeyle Türkiye’de kalabilir. Ret, uzatmama ve iptal kararlarına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir. Ayrıntılı rehber: İkamet (oturum) ve çalışma izni.

Çalışma izni

Yabancıların Türkiye’de çalışabilmesi için, kural olarak işverenin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına başvurusuyla çalışma izni alınması gerekir. Geçerli çalışma izni ikamet izni yerine de geçer. Şirket ortağı ve yöneticisi olan yabancılar, turkuaz kart sahipleri ve belirli meslek grupları için özel kurallar uygulanır.

İzinsiz çalışma; hem işçi hem işveren için idari para cezası, yabancı için ayrıca sınır dışı etme ve giriş yasağı sonucunu doğurabilir.

Yatırım yoluyla vatandaşlık

Türk Vatandaşlığı Kanunu Uygulama Yönetmeliği, belirli yatırımları yapan yabancılara istisnai yoldan Türk vatandaşlığı kazanma imkânı tanır. Ekim 2026 itibarıyla başlıca yollar şunlardır:

• En az 400.000 ABD doları değerinde taşınmaz edinilmesi ve tapuya üç yıl satılmayacağına dair şerh konulması,
• En az 500.000 ABD doları tutarında sabit sermaye yatırımı,
• Türkiye’deki bankalara en az 500.000 ABD doları mevduat yatırılması ve üç yıl tutulması,
• En az 500.000 ABD doları tutarında devlet borçlanma aracı alınması ve üç yıl tutulması,
• En az 50 kişilik istihdam oluşturulması.

Taşınmaz yatırımında değerleme raporu, döviz satış belgesi ve tapu şerhi gibi belgelerin eksiksiz olması gerekir; uygunluk belgesi alındıktan sonra vatandaşlık başvurusu yapılır. Ayrıntılı rehber: Gayrimenkul ve yatırım yoluyla vatandaşlık.

Genel yolla ve evlilik yoluyla vatandaşlık

Genel yoldan vatandaşlık için; başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl Türkiye’de ikamet etmiş olmak, yeterli derecede Türkçe konuşabilmek, geçimini sağlayacak gelire sahip olmak, iyi ahlak sahibi olmak ve millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil etmemek gerekir.

Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı, aile birliği içinde yaşamak ve evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak şartıyla vatandaşlık için başvurabilir. Ayrıntılı rehber: Genel yollarla Türk vatandaşlığı.

Sınır dışı etme ve idari gözetim

Sınır dışı etme kararı valilikçe alınır ve gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir; mahkeme dosyanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Yabancının rızası dışında, dava süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı etme işlemi yapılmaz.

Kaçma riski bulunan ya da kamu düzeni açısından tehdit oluşturduğu değerlendirilen yabancılar hakkında idari gözetim kararı alınabilir. Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez; belirli hâllerde en fazla altı ay daha uzatılabilir. İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Ayrıntılı rehber: Sınır dışı etme ve idari gözetim.

Giriş yasağı kodları

Sınır dışı edilen ya da kamu düzeni açısından sakıncalı görülen yabancılara Türkiye’ye giriş yasağı konulur. Giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde Göç İdaresi Başkanlığınca en fazla on yıl daha artırılabilir.

Yasaklar, sistemde harf ve rakamdan oluşan kodlarla (ör. Ç, G ve V grubu kodlar) gösterilir. Kodun anlamı ve dayanağı öğrenilmeden yapılan başvurular çoğu zaman reddedilir; yasağın kaldırılması için idareye başvuru ve gerektiğinde dava yoluna gidilir.

Yabancıların taşınmaz edinimi

Yabancı gerçek kişiler, kanuni sınırlamalara uymak kaydıyla Türkiye’de konut ve iş yeri edinebilir. Bir yabancının edinebileceği taşınmazların toplam alanı ülke genelinde otuz hektarı, ilçe yüzölçümünün de yüzde onunu geçemez; askerî yasak ve güvenlik bölgelerinde edinim izne tabidir.

Satış öncesinde tapu kaydının, imar durumunun ve değerleme raporunun incelenmesi; vatandaşlık amacıyla yapılan alımlarda ise şerh ve değerleme koşullarının baştan kontrol edilmesi gerekir.