Bankacılık ve finans hukuku

Kredi sözleşmeleri ve kefalet

Ticari kredilerde genel kredi sözleşmesi, teminat mektupları, çek karnesi ve kefaletler tek bir çerçevede değerlendirilir. Kredinin kat edilmesi (muaccel kılınması), temerrüt faizi ve teminatların paraya çevrilmesi sözleşme hükümlerine ve kanuni sınırlara göre yapılmalıdır.

Kefalet sözleşmesinin geçerli olması için yazılı şekilde yapılması, kefilin sorumlu olacağı azami miktarın, kefalet tarihinin ve müteselsil kefil ise bu sıfatın kefilin kendi el yazısıyla belirtilmesi gerekir (TBK m. 583). Eşlerden biri, mahkeme kararıyla ayrılık hâli olmadıkça, diğerinin yazılı rızası olmadan kefil olamaz (TBK m. 584); ticari işletme ve esnaf kredilerinde bu rıza aranmaz.

İpotek ve rehin

İpotek, bir borcun güvencesi olarak taşınmaz üzerinde tapuda kurulan rehin hakkıdır. Borç ödenmezse alacaklı, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatır; borçlu ve taşınmaz maliki bu takibe karşı yedi gün içinde itiraz edebilir. Limit ipoteklerde ipoteğin kapsamı, ana para ve fer’ilerle birlikte limit miktarla sınırlıdır.

Borç ödendikten sonra ipoteğin kaldırılması (fek) için alacaklının muvafakat vermesi gerekir; vermezse ipoteğin kaldırılması davası açılabilir.

Tüketici kredisi ve kredi kartı

Bireysel kredi ve kredi kartı sözleşmeleri Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındadır. Tüketici kredisi sözleşmesinden on dört gün içinde gerekçe göstermeden cayılabilir; vadesinden önce yapılan ödemelerde faiz ve maliyet indirimi yapılması zorunludur. Konut kredilerinde sabit faizli kredilerin erken kapatılmasında erken ödeme tazminatı, kalan vadesi otuz altı ayı aşmayanlarda yüzde biri, aşanlarda yüzde ikiyi geçemez.

Değeri 186.000 TL altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur; bu tutarın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesine gitmeden önce arabulucuya başvurulur. Tüketicilerin tüketici mahkemelerinde açtığı davalar harçtan muaftır.

Ayrıntılı rehber: Maaş haczi ve haczedilemeyen mallar.

Hesap blokesi ve el koyma

Banka hesaplarına; icra haczi, vergi dairesinin 6183 sayılı Kanun kapsamındaki haczi, ceza soruşturmasında el koyma ya da bankanın kendi önlemi (MASAK bildirimi, şüpheli işlem) nedeniyle bloke konulabilir. Her blokenin dayanağı ve kaldırılma yolu farklıdır; önce blokenin hangi makamın kararıyla konulduğu öğrenilmelidir.

• İcra haczi: maaş ve emekli aylığı hesabına konulan haczin oranı ve haczedilmezlik şikâyeti icra mahkemesine yapılır.
• Ceza soruşturması: 7571 sayılı Kanunla eklenen CMK m. 128/A ile bilişim suçlarıyla elde edildiği şüphesi bulunan paraların hesapta askıya alınması ve el konulması düzenlendi; bu kararlara itiraz edilebilir.
• Banka önlemi: dayanağı bir yargı kararı değilse, bankadan yazılı açıklama istenmeli ve hukuka aykırı bloke için bankanın sorumluluğu değerlendirilmelidir.

Banka masraf ve komisyonları

Bankalar, tüketicilerden ancak Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun izin verdiği ücret kalemlerini ve azami tutarları tahsil edebilir. Haksız olarak tahsil edilen dosya masrafı, hesap işletim ücreti ya da kart aidatı için önce bankaya yazılı başvuru, ardından tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yoluna gidilebilir.

Faiz ve temerrüt

Sözleşmede faiz kararlaştırılmamışsa yasal faiz uygulanır; 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026’dan itibaren yasal faiz, önceki yıl sonundaki TCMB reeskont oranının yüzde sekseni olarak belirlenir ve 2026 için yıllık %31’dir. Ticari işlerde ise temerrüt faizi olarak TCMB avans oranı istenebilir.

Kanuni faiz ve temerrüt faizinde bileşik faiz (faize faiz) yürütülemez; ticari cari hesaplar gibi kanunda öngörülen istisnalar saklıdır. Faiz hesaplayıcısı dönem dönem değişen oranlarla işlemiş faizi hesaplar. Ayrıntılı rehber: 2026 yasal faiz oranı.