İdare hukuku

İptal davası

İptal davası; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırı olan idari işlemlerin ortadan kaldırılması için, menfaati ihlal edilenler tarafından açılır. Dava açma süresi, özel kanunlarda farklı bir süre öngörülmedikçe idare mahkemelerinde altmış gündür ve işlemin yazılı bildiriminden itibaren başlar.

• Yürütmeyi durdurma: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, dava sırasında işlemin yürütmesinin durdurulması istenebilir.
• İdarenin sessiz kalması: idareye yapılan başvuruya otuz gün içinde yanıt verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve bu tarihten itibaren dava süresi işlemeye başlar.
• Adli tatil: dava süresi ara verme zamanına rastlarsa, sürenin bitimi ara vermenin sona erdiği günden itibaren yedi gün uzar.

Tam yargı davası

İdari işlem veya eylemler nedeniyle hakları doğrudan zarar görenler, uğradıkları maddi ve manevi zararın tazmini için tam yargı davası açar. İdari eylemlerden doğan zararlar için dava açmadan önce, eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulması zorunludur; başvurunun reddi ya da otuz gün içinde yanıtlanmaması üzerine dava süresi içinde dava açılır.

Kamu hastanelerindeki tıbbi hatalar, kamu araçlarının neden olduğu kazalar, belediye hizmetlerindeki aksaklıklar ve hukuka aykırı işlemler nedeniyle yoksun kalınan kazançlar tam yargı davalarının tipik örnekleridir.

Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma

Kamulaştırmada idare, önce taşınmaz malikiyle satın alma usulüyle anlaşmaya çalışır; anlaşma olmazsa asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar. Malik, kamulaştırma işleminin kendisine karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde iptal davası, bedele karşı ise adli yargıda itiraz yoluna başvurabilir.

İdare bir taşınmazı kamulaştırma yapmadan fiilen kullanıyorsa ya da imar planıyla taşınmazı kamusal alan olarak ayırıp uzun süre kamulaştırmıyorsa malik, kamulaştırmasız el atma nedeniyle bedel ve tazminat isteyebilir. Ayrıntılı rehber: Kamulaştırmasız el atma ve tazminat davası.

Memur hukuku ve disiplin

Devlet memurlarına verilen uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezalarının tamamına karşı yargı yolu açıktır. Savunma hakkı tanınmadan, zamanaşımı süreleri geçtikten sonra ya da yetkisiz kurul tarafından verilen cezalar iptal edilir.

Atama, naklen atama, görevden alma, sicil ve terfi işlemleri, sözleşmeli personelin sözleşmesinin feshi ve güvenlik soruşturmasına dayanan işlemler de memur hukukunun konusudur. Disiplin cezalarına karşı dava süresi tebliğden itibaren altmış gündür.

İdari para cezalarına itiraz

Kabahatler Kanunu kapsamında verilen idari para cezalarına (trafik cezaları, belediye zabıta cezaları gibi), kararın tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurularak itiraz edilir. Özel kanunlarda öngörülen bazı idari para cezaları (imar, çevre, rekabet gibi) ise idare mahkemesinde dava konusu edilir.

İdari para cezası, tebliğden itibaren on beş gün içinde ödenirse dörtte bir indirim uygulanır; peşin ödeme, itiraz hakkını ortadan kaldırmaz. Ayrıntılı rehber: İdari para cezasına itiraz.

İmar ve yapı uyuşmazlıkları

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar için belediyelerce verilen yıkım kararları ve imar para cezaları, imar planı değişiklikleri, parselasyon işlemleri ve yapı ruhsatı ile iskân başvurularının reddi idari yargının konusudur. İmar planlarına karşı dava süresi, planın ilanından itibaren başlar.

Yıkım kararlarında yürütmeyi durdurma talebinin süresinde ve gerekçeli olarak yapılması, telafisi imkânsız zararın önlenmesinde belirleyicidir.

Kamu ihaleleri

Kamu ihalelerinde istekliler, ihale işlemlerine karşı önce idareye şikâyette bulunur; şikâyetin reddi üzerine Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet yoluna başvurulur. Kurul kararlarına karşı ise Ankara idare mahkemelerinde dava açılır. Bu süreçteki süreler çok kısadır (çoğunlukla on gün) ve başvuru bedelleri ihale bedeline göre değişir; 7571 sayılı Kanunla itirazen şikâyet bedelinin haklılık oranına karşılık gelen kısmının iadesi düzenlendi.