Ticaret ve şirketler hukuku

Şirket kuruluşu ve esas sözleşme

Limited ve anonim şirketler, MERSİS üzerinden hazırlanan esas sözleşmenin ticaret sicil müdürlüğünde onaylanması ve tescille kurulur. Esas sözleşmede; şirketin unvanı, merkezi, faaliyet konusu, sermayesi, payların türü ve devri, yönetim ve temsil yetkisi düzenlenir.

Ayrıntılı rehber: Limited şirket kuruluşu ve pay devri.

Pay devri ve ortaklık sözleşmeleri

Limited şirkette esas sermaye payının devri yazılı şekilde yapılır, imzalar noterce onanır ve şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse genel kurulun onayıyla geçerli olur. Genel kurul başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır.

Ortaklar arasındaki ilişkiyi yalnızca esas sözleşmeye bırakmak çoğu zaman yeterli değildir. Pay sözleşmesi (hissedarlar sözleşmesi) ile; önalım ve birlikte satış hakları, rekabet yasağı, ölüm veya ayrılık hâlinde payların değerlemesi, kilitlenme (deadlock) durumunda çözüm yolları ve yönetim kuruluna aday gösterme hakları önceden düzenlenebilir.

Genel kurul ve yönetim kurulu işlemleri

Olağan genel kurul toplantıları her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılır. Toplantıya çağrı, gündem, hazır bulunanlar listesi ve tutanakların usulüne uygun olmaması, kararların iptali sonucunu doğurabilir.

Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararlarına karşı, karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davası açılabilir (TTK m. 445). Pay sahiplerinin bilgi alma ve inceleme hakları ile azlık hakları (özel denetim, genel kurulu toplantıya çağırma) da mahkeme aracılığıyla kullanılabilir.

Yönetici ve ortak sorumluluğu

Yönetim kurulu üyeleri ve müdürler, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı sorumludur. Limited şirket müdürleri ayrıca şirketin ödenmeyen kamu borçlarından (vergi ve SGK primi) belirli koşullarla kişisel olarak sorumlu tutulabilir.

Limited şirkette ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmayı ya da şirketin feshini mahkemeden isteyebilir; şirket de esas sözleşmede öngörülen hâllerde veya haklı sebeple bir ortağın çıkarılmasını talep edebilir.

Ticari sözleşmeler

Bayilik, distribütörlük, franchise, tedarik, eser, hizmet, gizlilik ve kira sözleşmeleri; ticari ilişkinin ne kadar sağlıklı yürüyeceğini belirler. Sözleşmelerde ödeme ve teslim koşulları, cezai şart, sorumluluk sınırlaması, fesih hakları, mücbir sebep, uyuşmazlık çözümü (arabuluculuk, tahkim, yetkili mahkeme) ve uygulanacak hukuk açıkça düzenlenmelidir.

Tacirler arasında kararlaştırılan cezai şartın fahiş olduğu ileri sürülerek indirilmesi istenemez (TTK m. 22); bu nedenle cezai şart maddeleri dikkatle yazılmalıdır.

Ticari alacak ve arabuluculuk

Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A). Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir.

Fatura, irsaliye, cari hesap ekstresi ve sözleşmeye dayanan alacaklar için doğrudan icra takibi de başlatılabilir; borçlu itiraz ederse itirazın iptali davasından önce arabuluculuk zorunludur. Tacirler arasındaki ticari işlerden doğan alacaklarda temerrüt faizi olarak TCMB avans oranı (%39,75) istenebilir.

Faiz hesaplayıcısı avans faizini dönem dönem hesaplar; arabuluculuk sorgusu uyuşmazlığınızın dava şartı kapsamında olup olmadığını gösterir.

Haksız rekabet ve marka

Rakiplerin aldatıcı reklamları, müşteri ve çalışan ayartma, ticari sırların ifşası ve iltibas yaratan marka kullanımı haksız rekabet oluşturur. Haksız rekabet nedeniyle tespit, men, ortadan kaldırma ve tazminat davaları açılabilir; markaya tecavüz hâlinde ayrıca Sınai Mülkiyet Kanunu hükümleri uygulanır.

Markanın Türk Patent ve Marka Kurumuna tescil ettirilmesi, işletmenin en değerli varlıklarından birini güvenceye almanın ilk adımıdır.