Tazminat hukuku

Trafik kazası tazminatları

Trafik kazalarında sürücü, işleten (ruhsat sahibi) ve zorunlu mali sorumluluk sigortacısı zarar görene karşı müteselsilen sorumludur. Tedavi giderleri, geçici ve sürekli iş göremezlik (maluliyet) tazminatı, araç hasarı ve değer kaybı ile manevi tazminat talep edilebilir. Tedavi giderleri Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanır; sigortacının sorumluluğu poliçe limitleriyle sınırlıdır.

1. Sigortacıya başvuruDava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonuna gitmeden önce kusurlu aracın sigorta şirketine gerekli belgelerle yazılı başvuru yapılması zorunludur.
2. Yanıt süresiŞirket 15 gün içinde yanıt vermez ya da yanıt yetersiz kalırsa Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir ya da dava yoluna gidilebilir.
3. ArabuluculukSigorta şirketine karşı açılacak tazminat davası ticari dava sayıldığından dava öncesinde arabulucuya başvurmak zorunludur.
4. Maluliyet raporuSürekli iş göremezlik oranı, yönetmelikte belirtilen usulle tam teşekküllü hastane ya da Adli Tıp raporuyla belirlenir; tazminatın temelidir.

Kaza tazminat talepleri kural olarak zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kazadan itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanır.

Destekten yoksun kalma tazminatı

Ölen kişinin sağlığında düzenli olarak bakıp gözettiği eş, çocuk ve bazı durumlarda anne-baba ile kardeşler, bu desteğin kesilmesi nedeniyle uğradıkları maddi kaybın tazminini isteyebilir (TBK m. 53). Tazminat; ölenin geliri, yaşı, bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve muhtemel bakiye ömür esas alınarak aktüerya bilirkişisince hesaplanır.

7589 sayılı Kanunla TBK m. 55’e eklenen fıkralara göre, 31 Temmuz 2026’dan sonra gerçekleşen olaylarda; destekte bulunan kişinin kazancının bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, bilinemediği döneme ilişkin tazminata ise karar tarihinden itibaren yasal faiz işletilir. Tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödemeler, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir.

Ayrıntılı rehber: Trafik kazası nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatı.

İş kazası ve meslek hastalığı

İş kazası veya meslek hastalığı sonucunda işçinin uğradığı maddi ve manevi zararlardan, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla yükümlü olan işveren kusuru oranında sorumludur. İş kazası, kazanın olduğu günden sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirilmelidir.

• Maddi tazminat: sürekli iş göremezlik oranına göre hesaplanır; SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri tazminattan düşülür.
• Manevi tazminat: kaza nedeniyle yaşanan acı ve elem için, kusur ve maluliyet oranı dikkate alınarak belirlenir.
• Ölüm hâlinde: geride kalanlar destekten yoksun kalma ve manevi tazminat isteyebilir.

İş kazası tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir ve on yıllık zamanaşımına tabidir. Ayrıntılı rehber: İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı.

Tıbbi hatalı uygulama (malpraktis)

Hekimin ve sağlık kuruluşunun, tıp biliminin kabul ettiği standartlara aykırı teşhis, tedavi veya bakım nedeniyle hastaya zarar vermesi tıbbi hatadır. Aydınlatılmış onam alınmadan yapılan müdahaleler, sonuç başarılı olsa bile hukuka aykırıdır.

Bu davalarda kusur, Adli Tıp Kurumu ya da üniversitelerden alınan uzman bilirkişi raporlarıyla belirlenir. Epikriz, onam formları, tetkik sonuçları ve hasta dosyasının tamamı onaylı olarak istenmelidir. Ayrıntılı rehber: Tıbbi hatalı uygulama.

Manevi tazminat

Bedensel bütünlüğün zedelenmesi, ağır bedensel zarar veya ölüm, kişilik haklarına saldırı ve boşanmaya sebep olan olaylar manevi tazminat gerektirir. Manevi tazminat, yaşanan acı ve elemi bir ölçüde hafifletmeyi amaçlar; zenginleşme aracı olmamakla birlikte caydırıcı olmalıdır.

Miktar; olayın ağırlığı, kusur oranları, tarafların sosyal ve ekonomik durumu ve paranın alım gücü dikkate alınarak hâkim tarafından belirlenir. Talep edilen miktarın yüksek tutulması, davanın kısmen reddi hâlinde karşı taraf lehine vekâlet ücreti ve yargılama gideri riskini artırabileceğinden talep miktarı dikkatle belirlenmelidir.

Haksız fiil sorumluluğu

Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49). Kusursuz sorumluluk hâllerinde ise —adam çalıştıranın, hayvan bulunduranın, bina ve yapı malikinin, tehlike arz eden işletmelerin sorumluluğu gibi— kusur aranmaz.

Haksız fiilden doğan tazminat talepleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (TBK m. 72). Fiil suç oluşturuyorsa ceza kanunlarındaki daha uzun zamanaşımı uygulanır.

Sözleşmeye aykırılık tazminatı

Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde borçlu, kusursuz olduğunu ispat edemedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m. 112). Bu kapsamda; gecikme tazminatı, cezai şart, müspet ve menfi zarar talepleri ile sözleşmeden dönme hâlinde iade yükümlülükleri değerlendirilir.

Sözleşmeden doğan alacaklar kural olarak on yıllık, kira, ücret, eser ve vekâlet gibi bazı sözleşmelerden doğanlar beş yıllık zamanaşımına tabidir. Zamanaşımı hesaplayıcısı türlere göre son tarihi gösterir.