Milletlerarası tahkim ve uyuşmazlık çözümü

Tahkim şartı ve sözleşme tasarımı

Tahkim şartı, tarafların sözleşmeden doğabilecek uyuşmazlıkları devlet mahkemeleri yerine hakemlere çözdüreceklerini kabul ettikleri sözleşme hükmüdür. Şartın geçerli olması için yazılı olması ve tarafların tahkime gitme iradesini açıkça yansıtması gerekir; “anlaşamazsak tahkime veya mahkemeye gideriz” gibi seçimlik ifadeler tahkim şartını geçersiz kılabilir.

• Tahkim yeri ve kurumu (İSTAC, ICC, LCIA gibi) ya da kurumsal olmayan (ad hoc) tahkim tercihi,
• Hakem sayısı, seçimi ve tahkim dili,
• Uyuşmazlığa uygulanacak hukuk,
• Tahkimden önce müzakere veya arabuluculuk aşaması (kademeli uyuşmazlık çözümü).

Milletlerarası tahkim

Taraflardan birinin yurt dışında yerleşik olması, sermayenin yabancı kaynaklı olması ya da sözleşmenin ifa yerinin yurt dışında bulunması gibi hâllerde, Türkiye’de görülen tahkim yargılamasına Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır. Hakem kararına karşı tek kanun yolu iptal davasıdır; dava, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge adliye mahkemesinde açılır ve iptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.

Türkiye’de yerleşik olmayan bir tarafla yapılan yatırım ve ticaret sözleşmelerinde, ICC ve İstanbul Tahkim Merkezi (İSTAC) gibi kurumların kuralları ve hızlandırılmış tahkim usulleri sıklıkla tercih edilir.

Tanıma ve tenfiz

Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz kararı alınması gerekir. Tenfiz için; Türkiye ile karar ülkesi arasında karşılıklılık bulunması, kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması, açıkça kamu düzenine aykırı olmaması ve davalının savunma hakkına uyulmuş olması gibi şartlar aranır.

Yabancı hakem kararları ise Türkiye’nin taraf olduğu 1958 tarihli New York Sözleşmesi çerçevesinde tanınır ve tenfiz edilir. Boşanma gibi kişi hâline ilişkin yabancı kararlar için tanıma davası açılır; bazı kararlar şartları varsa doğrudan nüfus kayıtlarına işlenebilir.

Arabuluculuk

Arabuluculuk; işçi-işveren, ticari, tüketici, kira, kat mülkiyeti, komşuluk ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava açmadan önce zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Diğer uyuşmazlıklarda arabuluculuk isteğe bağlıdır.

Arabuluculuk görüşmelerinde avukatın rolü, müvekkilin hukuki durumunu ve dava açılması hâlindeki muhtemel sonucu gerçekçi biçimde ortaya koyarak doğru bir uzlaşma zemini oluşturmaktır. Taraflar, avukatları ve arabulucunun (ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun) birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ayrıca şerh alınmasına gerek kalmadan ilam niteliğinde belge sayılır; kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarında ise icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur.

Arabuluculuk sorgusu uyuşmazlığınızın dava şartı kapsamında olup olmadığını dayanağıyla birlikte gösterir.

Sulh ve uzlaşma görüşmeleri

Dava devam ederken de taraflar sulh yoluyla uyuşmazlığı sona erdirebilir; mahkeme sulh sözleşmesine göre karar verir ve bu karar kesin hüküm niteliği taşır. Sulhte yargılama giderleri ve vekâlet ücretlerinin nasıl paylaşılacağının açıkça kararlaştırılması önemlidir.

Ceza uyuşmazlıklarında ise kanunda sayılan suçlarda uzlaştırma yolu vardır; uzlaştırmanın sağlanması ve edimin yerine getirilmesi, soruşturma veya kovuşturmanın sona ermesini sağlar.