İcra ve iflas hukuku

İlamsız icra takibi

Bir mahkeme kararı olmaksızın para alacağı için başlatılan genel haciz yoluyla takiptir. Alacaklının takip talebi üzerine borçluya ödeme emri gönderilir; borçlu yedi gün içinde borcu ödemeli ya da itiraz etmelidir. İtiraz edilirse takip durur; edilmezse kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.

Harç hesaplayıcısının icra sekmesi takip açılış harçlarını ve tahsil harcını; vekâlet ücreti hesaplayıcısı icra takibindeki asgari avukatlık ücretini gösterir.

Çek, senet ve kambiyo takibi

Kambiyo senetlerine dayalı takip, senedin kendisinin güçlü bir delil olması nedeniyle hızlı işleyen bir takip türüdür. İcra müdürü, takip talebi üzerine senedin kambiyo senedi niteliğini taşıyıp taşımadığını resen inceler; vade, düzenleme tarihi ve yeri gibi zorunlu unsurları eksik senetle bu yola gidilemez.

Borçlu; borca veya imzaya itirazlarını ve senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığına ilişkin şikâyetini ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapar. İtiraz, icra mahkemesi aksi yönde karar vermedikçe takibi durdurmaz; bu nedenle takibin durdurulması kararı ayrıca istenmelidir.

Çekte hamilin müracaat hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda; bonoda düzenleyene karşı istemler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar.

Ödeme emrine itiraz ve itirazın iptali

İtiraz, icra dairesine dilekçeyle ya da tutanağa geçirilecek sözlü beyanla yapılır ve gerekçe gösterilmesi zorunlu değildir; ancak imzaya itiraz ediliyorsa bunun açıkça belirtilmesi gerekir. Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur.

Alacaklı, itirazı aşmak için iki yoldan birini seçer:

• İtirazın kaldırılması (İİK m. 68): alacak, imzası ikrar edilmiş ya da noterce onaylanmış bir belgeye dayanıyorsa, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden istenir.
• İtirazın iptali davası (İİK m. 67): alacak genel hükümlere göre ispat edilir; dava itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılır. Alacak ticari ise önce arabuluculuk zorunludur.

İtirazın iptali davasında borçlunun itirazı haksız bulunursa, alacaklının talebiyle hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilir. Ayrıntılı rehber: Ödeme emrine itiraz ve süreler.

Haciz ve maaş haczi

Takip kesinleştikten sonra alacaklı, borçlunun taşınır ve taşınmaz mallarına, banka hesaplarına, araçlarına ve üçüncü kişilerdeki alacaklarına haciz konulmasını isteyebilir. Üçüncü kişilere gönderilen haciz ihbarnamelerine yedi gün içinde itiraz edilmezse borç zimmetlerinde sayılır.

• Maaş haczi: nafaka alacakları dışında maaşın en az dörtte biri haczedilebilir; birden fazla haciz sıraya konur.
• Emekli aylığı: nafaka ve kurum alacakları dışında kural olarak haczedilemez; borçlunun açık rızası aranır.
• Haczedilemeyen mallar: borçlunun ve ailesinin zorunlu ev eşyası, mesleği için gerekli araç ve gereçler, haline münasip evi (meskeniyet şikâyeti) gibi mallar haczedilemez (İİK m. 82).

Haczedilemeyen mala konulan haciz için haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunulur. Ayrıntılı rehber: Maaş haczi ve haczedilemeyen mallar.

Menfi tespit ve istirdat

Borçlu olmadığını düşünen kişi, icra takibinden önce veya takip sırasında menfi tespit davası açabilir. Takipten önce açılan davada, alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulması için ihtiyati tedbir istenebilir; takipten sonra açılan davada ise takip durdurulamaz, ancak aynı teminatla icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir.

Borçlu olmadığı hâlde cebri icra tehdidi altında ödeme yapan kişi, ödemeden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açarak ödediği parayı geri isteyebilir. Bu davalarda haksız ve kötü niyetli takip yapan alacaklı aleyhine de tazminata hükmedilebilir.

Satış, ihale ve ihalenin feshi

Haczedilen mallar, kıymet takdiri yapılıp ilgililere tebliğ edildikten sonra elektronik ortamda açık artırmayla satılır. Kıymet takdirine karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilebilir. Satış ilanı ve ihale işlemlerindeki usulsüzlükler, ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde ihalenin feshi yoluyla ileri sürülür.

7571 sayılı Kanunla, ihalenin feshini isteyebilecek kişiler dışındakilerin talebi dosya üzerinden ve kesin olarak reddedilir. 7589 sayılı Kanunla ise mirasçılar arasındaki ortaklığın giderilmesi satışlarında ilk artırmanın yalnızca malik mirasçılar arasında yapılması ve ihale bedelini yatırmayan alıcıya yüzde beş idari para cezası verilmesi düzenlendi.

Konkordato

Borçlarını vadesinde ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altındaki borçlu, bir konkordato ön projesi ve bağımsız denetim raporuyla mahkemeye başvurarak alacaklılarıyla vade ve indirim konusunda anlaşma imkânı elde eder. Mahkeme belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ederse derhâl geçici mühlet verir.

• Geçici mühlet: üç aydır; en fazla iki ay uzatılabilir, toplam beş ayı geçemez.
• Kesin mühlet: başarı ihtimali görülürse bir yıl olarak verilir; karmaşık dosyalarda uzatılabilir.
• Sonuçları: mühlet içinde borçlu aleyhine takip yapılamaz, başlamış takipler durur; ancak rehinli alacaklar ve bazı imtiyazlı alacaklar için özel kurallar vardır.

Konkordato projesi, alacaklıların kanunda öngörülen çoğunluğu tarafından kabul edilir ve mahkemece tasdik edilirse tüm alacaklılar için bağlayıcı olur.

İflas

Ticaret siciline kayıtlı borçlular hakkında alacaklılar iflas yoluyla takip yapabilir; iflas kararıyla borçlunun tüm malvarlığı iflas masasını oluşturur ve alacaklılar sıra cetveline göre ödenir. Doğrudan doğruya iflas hâlleri (borçlunun kaçması, mallarını kaçırması, ödemelerini tatil etmesi) ve borca batıklık nedeniyle iflas da istenebilir.

İflas, yöneticiler bakımından ayrıca cezai ve hukuki sorumluluk sonuçları doğurabilir; taksirli ve hileli iflas ayrı suçlardır.