İkamet (Oturum) ve Çalışma İzni
Kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem ve insani ikamet izinleri; aile ikamet izninde gelir şartı, uzatma başvurusunun zamanı, ret ve iptal kararlarına karşı dava, çalışma izni türleri ve izinsiz çalışmanın sonuçları.
Kısaca
- Vize veya vize muafiyeti süresinden uzun kalacak yabancılar ikamet izni almak zorundadır; geçerli çalışma izni ikamet izni yerine geçer.
- Uzatma başvurusu, iznin bitmesine altmış gün kala başlayıp her hâlde süre dolmadan yapılmalıdır.
- Aile ikamet izninde destekleyicinin geliri, ailedeki kişi başına asgari ücretin üçte birinden, toplamda asgari ücretten az olmamalıdır.
- Kesintisiz sekiz yıl ikamet izniyle kalan yabancı uzun dönem (süresiz) ikamet iznine geçebilir.
Türkiye’de yaşamak isteyen bir yabancı için ikamet izni, günlük hayatın neredeyse her işleminin anahtarıdır: banka hesabı, kira sözleşmesi, okul kaydı, sağlık hizmeti. İznin türü doğru seçilmezse ya da uzatma zamanında yapılmazsa, ret kararı ve ardından sınır dışı etme riski doğabilir. Bu yazıda ikamet ve çalışma izinlerini 2026 kurallarıyla anlatıyoruz.
İkamet izni türleri
| Tür | Kimlere verilir? | Süre |
|---|---|---|
| Kısa dönem | Bilimsel araştırma, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı veya iş kurma, turizm, tedavi, Türkçe kursu, Türkiye’de mezuniyet sonrası (altı ay içinde başvuru) gibi amaçlar | Her defasında en çok 2 yıl; yatırım amaçlı izinlerde 5 yıla kadar |
| Aile | Türk vatandaşının ya da ikamet izinli yabancının yabancı eşi, ergin olmayan veya bağımlı çocukları | Her defasında en çok 3 yıl; destekleyicinin izin süresini aşamaz |
| Öğrenci | Türkiye’de ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora eğitimi görenler | Öğrenim süresiyle sınırlı |
| Uzun dönem | Kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle kalanlar | Süresiz |
| İnsani | Çocuğun yüksek yararı, ülkeye dönüşü mümkün olmayanlar gibi zorunlu hâller | Bakanlıkça belirlenen sürelerle |
| İnsan ticareti mağduru | Mağdur destek sürecindeki kişiler | Otuz günden başlayıp uzatılabilir |
Başvuru ve uzatma
- İlk başvuru kural olarak yabancının vatandaşı olduğu ülkedeki konsolosluğa, kanunda sayılan hâllerde ise Türkiye’de il göç idaresine yapılır. Türkiye’den yapılan başvurular elektronik ortamda başlatılır ve randevuyla belgeler teslim edilir.
- Konsolosluktan ikamet veya çalışma izniyle gelen yabancılar girişten itibaren yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolmalıdır.
- Uzatma başvurusu, iznin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan yapılır. Başvuru yapan yabancıya verilen belgeyle, karar verilinceye kadar Türkiye’de kalınabilir.
- Uzatılan izin, önceki iznin bitim tarihinden itibaren başlar.
Aile ikamet izninin şartları
Aile ikamet izninde şartlar yabancıda değil, onu Türkiye’de destekleyen kişide aranır:
Toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir.
Aile nüfusuna uygun konut ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası.
Son beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak.
Destekleyicinin en az bir yıldır ikamet izniyle Türkiye’de kalması; Türk vatandaşıyla evli olanlar ve çalışma izni sahipleri için bu şart aranmaz.
Örnek hesap
Aile ikamet izninde gelir şartıDestekleyici, eşi ve iki çocuğu için aile ikamet izni istiyor (toplam dört kişi).
- Fert başına gelir şartı
- Asgari ücretin 1/3’ü
- Dört kişi için (4 × 1/3)
- Asgari ücretin 1,33 katı
- Yalnızca eş için (2 × 1/3)
- Toplam gelir asgari ücretten az olamayacağından 1 asgari ücret
Gelirin düzenli olduğunu gösteren bordro, vergi levhası, banka hesap dökümü gibi belgeler sunulmalıdır.
Türk vatandaşıyla evli yabancı, en az üç yıl aile ikamet izniyle kaldıktan sonra boşanırsa kısa dönem ikamet iznine geçebilir; aile içi şiddet mağduru olduğu mahkeme kararıyla sabitse üç yıl şartı aranmaz. Destekleyicinin ölümü hâlinde de süre şartı aranmaksızın kısa dönem izin verilebilir.
Uzun dönem ikamet izni
Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış, son üç yılda sosyal yardım almamış, yeterli ve düzenli geliri ile geçerli sağlık sigortası bulunan ve kamu düzeni açısından tehdit oluşturmayan yabancılara uzun dönem ikamet izni verilir. Bu izin sahipleri; askerlik, seçme-seçilme, kamu görevine girme ve muaf araç ithali dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Sağlık, eğitim ve zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalınması iznin iptaline yol açar.
Ret, iptal ve uzatmama kararları
- Karar yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir; tebligatta itiraz yolları gösterilir.
- Karara karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Kısa dönem ikamet izni davalarında 2024 değişikliğiyle savunmanın verilmesiyle dosya tamamlanmış sayılır ve duruşma mahkemenin takdirindedir.
- Uzatma başvurusu reddedilen yabancı on gün içinde Türkiye’den çıkmazsa hakkında sınır dışı etme kararı alınabilir. Bu nedenle dava açılırken yürütmenin durdurulması da istenmelidir.
- Kararda yabancının aile bağları, Türkiye’deki ikamet süresi, menşe ülkesindeki durum ve çocuğun yüksek yararı gözetilmelidir.
Çalışma izni
| İzin türü | Kimlere? |
|---|---|
| Süreli çalışma izni | Belirli bir işverende çalışacak yabancılar; işverenin başvurusuyla, ilk başvuruda en çok bir yıl |
| Süresiz çalışma izni | Uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olanlar |
| Bağımsız çalışma izni | Kendi adına çalışacak meslek mensupları ve şirket ortakları |
| Turkuaz kart | Eğitim düzeyi, mesleki deneyimi veya yatırımı nedeniyle nitelikli kabul edilenler; geçiş süresinden sonra süresiz |
Geçerli bir çalışma izni ikamet izni yerine geçer. Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınabilir; yabancıya ve işverene ayrıca idari para cezası uygulanır.
Örnek olay: reddedilen uzatma başvurusu
Örnek olay
Kısa dönem iznin uzatılmamasıİki yıldır kısa dönem ikamet izniyle yaşayan bir yabancının uzatma başvurusu, “ikamet amacının sürdürülmediği” gerekçesiyle reddediliyor ve on gün içinde ülkeden çıkması bildiriliyor.
- Tebliğ
Ret kararının gerekçesi ve tebliğ tarihi tespit ediliyor; altmış günlük dava süresi ve on günlük çıkış süresi ayrı ayrı not ediliyor.
- Dava
İdare mahkemesinde iptal davası açılıyor; on günlük süre dolmadan yürütmenin durdurulması isteniyor.
- Deliller
Kira sözleşmesi, şirket kuruluş belgeleri, vergi kayıtları ve çocuğun okul kaydıyla ikamet amacının sürdüğü gösteriliyor.
- Ara karar
Mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar veriyor; yabancı yargılama süresince Türkiye’de kalabiliyor.
- Karar
Kararın somut bir araştırmaya dayanmadığı gerekçesiyle ret işlemi iptal ediliyor; uzatma başvurusu yeniden değerlendiriliyor.
Ders: Ret kararında iki süre birlikte işler: çıkış için on gün, dava için altmış gün. Dava açmak tek başına yetmez; yürütmenin durdurulması da istenmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Uzatmayı son güne bırakmak. Sistem veya randevu sorunları nedeniyle süre kaçabilir; başvuru, iznin bitmesine altmış gün kala başlanabilir.
- Adres değişikliğini bildirmemek. Adres değişikliğinin yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine bildirilmemesi, idari para cezasına ve ikamet işlemlerinde sorunlara yol açabilir.
- İzin süresini kapsamayan sağlık sigortası. Sağlık sigortası, talep edilen ikamet süresini kapsamalıdır; eksik süreli poliçe başvurunun reddine neden olabilir.
- İzni amacı dışında kullanmak. Örneğin turizm amaçlı izinle çalışmak hem iznin iptaline hem de sınır dışı etme kararına yol açabilir.
Sık sorulan sorular
İkamet iznim bitti; uzatma başvurusunu kaçırdım. Ne yapmalıyım?
Süre aşımı on günü geçmeden ve yetkili makamlarca tespit edilmeden çıkış yapılması ya da valiliğe başvurulması, giriş yasağı riskini azaltır. Durumunuza göre yeni bir ikamet türüne başvurmak da değerlendirilebilir; gecikmeden hukuki destek alın.
Turistik ikamet izni sürekli uzatılabilir mi?
Kısa dönem ikamet izni her defasında en çok iki yıl verilir; ancak iznin amacına uygun kullanılmadığı tespit edilirse uzatma reddedilebilir. Uzun süre kalmayı planlıyorsanız amaca uygun bir ikamet türü seçmek gerekir.
Türk vatandaşıyla evliyim; çalışmak için ayrıca izin gerekir mi?
Evet. Aile ikamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. Türk vatandaşının eşi için çalışma izni başvurularında bazı kolaylıklar uygulansa da izin alınması gerekir.
Adresim değişti; ne yapmalıyım?
Yeni adresinizi yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine bildirmeniz gerekir. Bildirim yapılmaması idari para cezasına ve ileride uzatma başvurularında sorunlara yol açabilir.
Uzatma başvurusundan sonra karar çıkmadan yurt dışına çıkabilir miyim?
Başvuru belgesi, karar verilinceye kadar Türkiye’de kalmanızı sağlar; ancak yurt dışına çıkıp tekrar girişte her durumda vize veya ikamet izni yerine geçmeyebilir. Seyahat planınız varsa başvurudan önce durumunuz değerlendirilmelidir.
İzin türünü ve belgelerinizi baştan doğru belirleyelim; ret hâlinde süre kaçırmadan dava açalım.
Dayanak: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 19–49 (7533 sayılı Kanunla değişik m. 31), m. 54; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu; 2577 sayılı İYUK m. 7, 27.
Bu yazı 25 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her dosyanın koşulları farklıdır; karar vermeden önce bir avukata danışmanızı öneririz.
