Velayet ve Nafaka
Boşanmada velayetin belirlenmesi, çocukla kişisel ilişki, ortak velayet, iştirak ve yoksulluk nafakası, nafaka artışı, ödenmeyen nafaka ve süresiz nafakaya ilişkin Anayasa Mahkemesi kararı.
Kısaca
- Velayet, ebeveynlerin talebine göre değil çocuğun üstün yararına göre belirlenir.
- Velayeti almayan ebeveyn çocukla kişisel ilişki kurar ve gücü oranında iştirak nafakası öder.
- Yoksulluk nafakasındaki “süresiz” ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edildi; iptal 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek.
- Ödenmeyen nafaka icra yoluyla tahsil edilir; şikâyet üzerine üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir.
Boşanan eşlerin en çok endişe duyduğu konular çocukların kiminle kalacağı ve geçimin nasıl sağlanacağıdır. Velayet ve nafaka kararları boşanmadan sonra da değişebilen, yıllarca süren düzenlemelerdir. Bu yazıda velayetin hangi ölçütlerle belirlendiğini, nafaka türlerini, nafakanın artırılması ve kaldırılmasını, 2026’da Anayasa Mahkemesinin süresiz nafakaya ilişkin kararını anlatıyoruz.
Velayet kime verilir?
Evlilik devam ederken ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Boşanmada ise velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı ebeveyne verilir. Hâkim bu kararı verirken tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır:
Küçük yaştaki çocuklarda anne bakımı ve şefkatine ihtiyaç; çocuğun ebeveynlerle ve kardeşleriyle bağı.
Ebeveynlerin konutu, çalışma düzeni, çocuğa ayırabileceği zaman ve destek alabileceği aile çevresi.
İdrak çağındaki çocuğun görüşü, uzmanlar eşliğinde alınır ve değerlendirilir.
Psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacının hazırladığı sosyal inceleme raporu.
Kardeşlerin birbirinden ayrılmaması, çocuğun okul ve çevre düzeninin bozulmaması da önem taşır. Ebeveynin yeniden evlenmesi tek başına velayetin değiştirilmesini gerektirmez. Kanunda açıkça düzenlenmemiş olsa da Yargıtay, tarafların anlaşması ve çocuğun yararına olması hâlinde ortak velayet kararlarını onamaktadır.
Çocukla kişisel ilişki
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocukla uygun bir kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Mahkeme; çocuğun yaşı, okul düzeni ve ebeveynin yaşadığı yer gibi koşullara göre hafta sonları, bayramlar ve yaz tatili için bir takvim belirler. Küçük yaştaki çocuklarda kişisel ilişki önce gündüz saatleriyle başlatılıp kademeli olarak yatılı hâle getirilebilir.
Kişisel ilişki kararına uymayan ebeveyn hakkında kararın zorla yerine getirilmesi ve şikâyet üzerine disiplin hapsi gündeme gelebilir. 2021’den bu yana kanun, kişisel ilişki düzenlemesine uymayan ebeveynin velayetinin değiştirilebileceğini de açıkça öngörmektedir; bu husus karar verilirken taraflara ihtar edilir.
Nafaka türleri
| Nafaka | Kim, kime öder? | Ne zaman sona erer? |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Dava sırasında, ihtiyaç içindeki eşe ve çocuklara | Boşanma kararının kesinleşmesiyle |
| İştirak nafakası | Velayeti almayan ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderleri için | Çocuğun ergin olmasıyla; eğitim sürüyorsa yardım nafakası olarak devam edebilir |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek, kusuru daha ağır olmayan eşe | Yeniden evlenme veya ölümle kendiliğinden; mahkeme kararıyla diğer hâllerde |
| Yardım nafakası | Yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşlere | İhtiyaç ortadan kalkınca |
İştirak nafakası nasıl belirlenir?
Nafaka miktarı; çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Çocuğun okul, kreş, sağlık ve özel ihtiyaç giderleri ile ebeveynlerin gelirleri, kira ve geçim yükleri karşılaştırılır. Nafaka her ay peşin olarak ödenir.
Yoksulluk nafakası ve Anayasa Mahkemesi kararı
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş, diğer eşin mali gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusurlu olması aranmaz. Kanunda bu nafakanın “süresiz” olarak isteneceği yazmaktaydı. Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla “süresiz” ibaresini iptal etmiştir. Karar, yasama organına düzenleme yapması için süre tanıyacak şekilde 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir.
- 30 Haziran 2027’ye kadar mevcut kural uygulanmaya devam eder; nafaka için kanunda bir süre sınırı yoktur.
- Bu tarihe kadar yeni bir yasal düzenleme yapılması beklenmektedir. Düzenlemenin mevcut nafakaları nasıl etkileyeceği, çıkarılacak kanunun geçiş hükümlerine bağlıdır.
- Bugün de alacaklının yeniden evlenmesi ya da ölümle nafaka kendiliğinden kalkar; fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.
Nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması
Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir. Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda hangi oranda artırılacağını da karara bağlayabilir; uygulamada en sık kullanılan ölçüt, bir önceki yılın ÜFE ya da TÜFE değişim oranıdır. Kararda artış oranı yoksa her yıl için nafaka artırım davası açılabilir.
Örnek hesap
Kararda yıllık artış öngörülen iştirak nafakasıKararla aylık 10.000 TL iştirak nafakasına ve her yıl TÜFE oranında artışa hükmedilmiş; ilgili yılın TÜFE oranı %30 olarak açıklanmış.
- Mevcut nafaka
- 10.000,00 TL
- Yıllık artış (%30)
- 3.000,00 TL
- Yeni aylık nafaka
- 13.000,00 TL
Artış kararı varsa yeni tutar için ayrıca dava açmaya gerek yoktur; doğrudan icra takibi yapılabilir.
Nafaka ödenmezse
- İlamlı icra takibi: Nafaka kararı ilam niteliğindedir; birikmiş ve işleyecek nafaka için icra takibi yapılır. Nafaka alacağı için yapılan maaş hacizleri sıra beklemez ve emekli maaşı da haczedilebilir.
- Tazyik hapsi: Nafaka kararına uymayan borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir; borç ödenince borçlu tahliye edilir.
- Faiz: Ödenmeyen nafakaya, her ayın vadesinden itibaren yasal faiz işletilebilir; tutarı faiz aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Örnek olay: ödenmeyen iştirak nafakası
Örnek olay
Dört aydır ödenmeyen nafakaBoşanma kararıyla iki çocuk için aylık iştirak nafakasına hükmedilmiş. Babası Ocak ayından beri nafaka ödemiyor; çalıştığı şirket biliniyor.
- İcra takibi
Kesinleşmiş nafaka kararıyla ilamlı icra takibi başlatılıyor; birikmiş dört aylık nafaka ile gelecek aylar için takip yapılıyor.
- İcra emri
Borçluya icra emri tebliğ ediliyor; yedi günlük süre içinde ödeme yapılmıyor.
- Maaş haczi
İşverene haciz müzekkeresi gönderiliyor. Nafaka alacağı için yapılan maaş haczi diğer hacizlerin sırasını beklemez; her ay nafaka tutarı maaştan kesiliyor.
- Tazyik hapsi
Ödememekte direnen borçlu hakkında icra ceza mahkemesine şikâyet yoluna gidiliyor. Şikâyet, ödenmemenin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde yapılmalıdır.
- Sonuç
Mahkeme tazyik hapsine karar veriyor; borçlu birikmiş nafakayı ödeyince tahliye ediliyor.
Ders: Nafaka kararı ilam niteliğindedir; ödenmediği anda takip başlatılabilir. Beklemek, borcun büyümesine ve tahsilin zorlaşmasına yol açar.
Sık yapılan hatalar
- Nafakayı elden ödemek. Ödemenin ispatı borçluya düşer. Nafakayı banka havalesiyle ve açıklamaya “ay / yıl iştirak nafakası” yazarak ödemek, ileride doğacak uyuşmazlığı önler.
- Artırım davasını geciktirmek. Nafaka artırımı dava tarihinden itibaren geçerli olur; geçmiş yıllar için geriye dönük artırım istenemez.
- Kişisel ilişki günlerinde çocuğu teslim etmemek. Kişisel ilişki kararına uyulmaması, velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir ve disiplin hapsi gibi yaptırımlara yol açabilir.
- Çocuğun yanında diğer ebeveyni kötülemek. Çocuğu diğer ebeveyne karşı yönlendirmek, uzman raporlarında tespit edildiğinde velayet değerlendirmesinde aleyhe sonuç doğurur.
- Borçlu olarak işsiz kalınca ödemeyi kendiliğinden kesmek. Nafaka mahkeme kararıyla azaltılmadıkça veya kaldırılmadıkça borç işlemeye devam eder; birikmiş borç için icra takibi ve tazyik hapsi gündeme gelir.
Sık sorulan sorular
Çocuğun velayeti babaya verilebilir mi?
Evet. Kanunda annenin öncelikli olduğuna dair bir kural yoktur; velayet çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Küçük yaştaki çocuklarda anne bakımı önemli bir ölçüt olsa da, babanın koşulları çocuğun yararına daha uygunsa velayet babaya verilebilir.
Velayet sahibi ebeveyn çocuğu yurt dışına götürebilir mi?
Diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını ortadan kaldıracak kalıcı bir taşınma, velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir. Çocuğun hukuka aykırı olarak yurt dışına götürülmesi hâlinde uluslararası çocuk kaçırma sözleşmesi kapsamında iade süreci başlatılabilir.
Nafaka borçlusu işsiz kaldı; nafaka düşer mi?
Kendiliğinden düşmez. Borçlunun nafaka azaltma davası açması ve mali durumundaki değişikliği ispatlaması gerekir; dava sonuçlanana kadar mevcut nafaka işlemeye devam eder.
Süresiz nafaka kararı 2027’de kendiliğinden biter mi?
Hayır. İptal kararı mevcut nafaka kararlarını kendiliğinden sona erdirmez. Mevcut nafakaların nasıl etkileneceği, 30 Haziran 2027’ye kadar yapılacak yasal düzenlemeye ve onun geçiş hükümlerine göre belirlenecektir.
Çocuğum 18 yaşına girdi; nafaka sona erer mi?
İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer. Ancak eğitimi devam ediyorsa çocuk, eğitimi bitene kadar ana ve babasından kendi adına yardım nafakası isteyebilir.
Nafaka borçlusu yurt dışında yaşıyor; ne yapılabilir?
Türkiye’de malvarlığı veya geliri varsa icra takibi burada yapılabilir. Ayrıca Türkiye’nin taraf olduğu nafaka alacaklarının yurt dışında tahsiline ilişkin sözleşmeler çerçevesinde, Adalet Bakanlığı aracılığıyla yabancı ülkede tahsil süreci başlatılabilir.
Velayetin değiştirilmesi, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ve nafaka artırım ya da kaldırma davalarında yanınızdayız.
Dayanak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 175, 176, 182, 183, 323–351, 364; Anayasa Mahkemesinin 4.6.2026 tarihli ve E. 2025/156, K. 2026/131 sayılı kararı; 2004 sayılı İİK m. 83, 206, 344; 5510 sayılı Kanun m. 93; Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi.
Bu yazı 25 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her dosyanın koşulları farklıdır; karar vermeden önce bir avukata danışmanızı öneririz.
