Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ve Yeni AYM Bireysel Başvuru Formu
Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun konusu, kimlerin başvurabileceği, kanun yollarının tüketilmesi ve otuz günlük süre, başvuru formunun bölümleri, 2026 harcı, eksiklik süresi, kabul edilebilirlik ve esas inceleme, tedbir, ihlal kararı ve yeniden yargılama.
Kısaca
- Bireysel başvuru, olağan kanun yolları tüketildikten sonra otuz gün içinde yapılır; haklı mazeret hâlinde mazeretin kalkmasından itibaren on beş gün içinde başvurulabilir.
- Başvuru, Mahkemenin başvuru formuyla yapılır; 2026 harcı 6.024,10 TL’dir.
- Eksik başvurularda en çok on beş gün süre verilir; eksiklik giderilmezse başvuru reddedilir.
- Makul sürede yargılanma şikâyetlerinde önce Tazminat Komisyonuna başvurmak gerekir.
Bütün kanun yolları tükendiğinde bile hak arama yolu kapanmaz. Anayasa’da güvence altına alınan bir temel hakkın kamu gücü tarafından ihlal edildiğini düşünen herkes, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilir. Ancak başvuruların büyük bölümü esasa girilmeden, şekil ve süre eksiklikleri nedeniyle reddedilir. Bu yazıda başvurunun şartlarını ve başvuru formunun doğru doldurulmasını anlatıyoruz.
Bireysel başvurunun konusu
Bireysel başvuru; Anayasa’da güvence altına alınmış ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller kapsamında bulunan bir hakkın, kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla yapılır.
| Başvuru konusu olabilir | Başvuru konusu olamaz |
|---|---|
| Mahkeme kararları (adil yargılanma, gerekçeli karar, makul süre) | Yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler (doğrudan) |
| Tutuklama ve gözaltı (kişi özgürlüğü) | Anayasa Mahkemesi kararları |
| İfade ve basın özgürlüğüne müdahaleler | Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler |
| Mülkiyet hakkına müdahaleler | Yalnızca Anayasa’da olup Sözleşme’de bulunmayan haklar (ör. çalışma hakkı) |
| Özel hayata ve aile hayatına müdahaleler | Kişiler arasındaki uyuşmazlıkların sonucuna yönelik salt “yanlış karar” şikâyetleri |
Kimler başvurabilir?
- İhlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler.
- Özel hukuk tüzel kişileri yalnızca tüzel kişiliğe ait hakları için başvurabilir; kamu tüzel kişileri başvuramaz.
- Yabancılar, yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklar dışında kalan haklar için başvurabilir.
Kanun yollarının tüketilmesi ve süre
İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülen tüm idari ve yargısal yollar tüketilmiş olmalıdır. İstinaf veya temyiz yoluna gidilmeden yapılan başvurular kabul edilmez. Ayrıca kanun yollarında ileri sürülmeyen şikâyetler de kural olarak başvuruda ilk kez dile getirilemez.
Örnek hesap
Otuz günlük sürenin hesabıYargıtay’ın onama kararı, dosyanın ilk derece mahkemesine dönmesinden sonra 2 Ekim 2026’da başvurucuya tebliğ ediliyor.
- Sürenin başlangıcı
- Nihai kararın öğrenildiği tarih: 2 Ekim 2026
- 30. gün
- 1 Kasım 2026 Pazar
- Son gün
- Tatil nedeniyle 2 Kasım 2026 Pazartesi
Karar UYAP’tan daha önce öğrenilmişse süre o tarihten başlayabilir. Kesin tarihi süre hesaplayıcısı ile kontrol edin ve başvuruyu son güne bırakmayın.
Başvuru formu nasıl doldurulur?
Başvuru, Anayasa Mahkemesinin belirlediği başvuru formuyla yapılır; form dışında verilen dilekçeler eksiklik sayılır. Formun temel bölümleri şunlardır:
- Başvurucu ve vekil bilgileriKimlik ve adres bilgileri; avukatla başvuruluyorsa vekâletname.
- Olaylarİhlale yol açan olayların tarih sırasıyla, açık ve özlü anlatımı.
- İhlal iddialarıHer hak için ayrı başlık: hangi hakkın, hangi işlemle, neden ihlal edildiği ve dayanılan Anayasa maddeleri.
- Kanun yollarının tüketilmesiHangi mahkemelere başvurulduğu, şikâyetin bu aşamalarda dile getirildiği ve nihai kararın öğrenildiği tarih.
- Zarar ve taleplerVarsa uğranılan maddi ve manevi zarar ile ihlalin giderilmesi için talep edilenler (yeniden yargılama, tazminat).
- Eklerİhlale neden olan kararların aslı veya örneği, dayanılan deliller, harç makbuzu ve tebliğ belgeleri.
Başvuru doğrudan Anayasa Mahkemesine, herhangi bir mahkeme aracılığıyla veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla yapılabilir; avukatlar UYAP üzerinden elektronik başvuruda da bulunabilmektedir. Eksik başvurularda en çok on beş günlük süre verilir; geçerli bir mazeret olmadan eksiklik giderilmezse başvuru reddedilir.
İnceleme aşamaları
| Aşama | Açıklama |
|---|---|
| Ön inceleme | Form, harç, ekler ve vekâletname kontrol edilir; eksiklik varsa süre verilir. |
| Kabul edilebilirlik | Komisyonlar inceler. Anayasal önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı ya da açıkça dayanaktan yoksun başvurular kabul edilemez bulunur; bu kararlar kesindir. |
| Esas inceleme | Bölümler inceler; başvurunun bir örneği Adalet Bakanlığına gönderilir ve Bakanlık görüşü başvurucuya bildirilir. |
| Karar | İhlal var veya yok kararı; ihlal hâlinde ihlalin ve sonuçlarının giderilmesi için gerekenlere hükmedilir. |
Tedbir
Başvurucunun hayatı, maddi veya manevi bütünlüğü bakımından ciddi bir tehlike bulunuyorsa Anayasa Mahkemesi resen ya da talep üzerine tedbir kararı verebilir. Tedbire karar verilirse esas hakkındaki kararın en geç altı ay içinde verilmesi gerekir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Sınır dışı etme ve sağlık hizmetine erişim gibi acil durumlarda tedbir talebi başvuruyla birlikte gerekçelendirilmelidir.
İhlal kararından sonra
- İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir; mahkeme ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde, mümkünse dosya üzerinden karar verir.
- Yeniden yargılamada hukuki yarar yoksa başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.
- Bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullanan başvurucular aleyhine disiplin para cezasına hükmedilebilir.
Makul süre şikâyetleri ve AİHM
Yargılamaların uzun sürmesi ve mahkeme kararlarının geç icra edilmesi gibi şikâyetler için önce Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonuna başvurulması gerekir; Anayasa Mahkemesi bu tür başvuruları önce bu yola yönlendirir. Anayasa Mahkemesi kararından sonra ihlal iddiası devam ediyorsa, iç hukuktaki kesin kararın öğrenilmesinden itibaren dört ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulabilir.
Örnek olay: dinlenmeyen tanıklar
Örnek olay
İşçilik davasında hukuki dinlenilme hakkıBir işçinin fazla mesai davası, bildirdiği tanıklar gerekçe gösterilmeden dinlenmeden reddediliyor. İşçi istinaf ve temyiz dilekçelerinde bu durumu açıkça ileri sürüyor; Yargıtay kararı onuyor.
- Tebliğ
Onama kararının tebliğ tarihi tespit ediliyor; otuz günlük süre bu tarihten hesaplanıyor.
- Form
Anayasa Mahkemesinin başvuru formu doldurulup ihlal iddiası adil yargılanma hakkı başlığı altında, tanık talebinin hangi dilekçelerde yapıldığı gösterilerek anlatılıyor.
- Ekler
İlk derece, istinaf ve temyiz kararları, dilekçeler, tebliğ belgesi ve harç makbuzu forma ekleniyor.
- İnceleme
Başvuru kabul edilebilir bulunuyor; Adalet Bakanlığının görüşü alınıyor ve başvurucunun cevabı dosyaya giriyor.
- Karar
Mahkeme adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar veriyor; dosya yeniden yargılama için ilk derece mahkemesine gönderiliyor.
Ders: Bireysel başvuruda dile getirilen şikâyetin daha önce kanun yollarında da ileri sürülmüş olması gerekir; bu, dilekçelerle gösterilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Şikâyeti kanun yollarında dile getirmemek. İstinaf ve temyizde ileri sürülmeyen bir şikâyet kural olarak bireysel başvuruda ilk kez incelenmez.
- Formu kullanmamak. Serbest dilekçeyle yapılan başvurular eksik sayılır; verilen sürede form doldurulmazsa başvuru reddedilir.
- İhlal iddialarını karıştırmak. Her hak için ayrı başlık açılmadan yapılan genel anlatımlar, kabul edilebilirlik incelemesini zorlaştırır.
- Makul süre şikâyetini doğrudan getirmek. Yargılamanın uzunluğuna ilişkin şikâyetlerde önce Tazminat Komisyonuna başvurulması gerekir.
- Süreyi yanlış başlatmak. Karar UYAP üzerinden daha önce öğrenilmişse otuz günlük süre o tarihten başlayabilir.
Sık sorulan sorular
Bireysel başvuru kararın infazını durdurur mu?
Hayır. Başvuru kesinleşmiş kararın infazını kendiliğinden durdurmaz. Hayati tehlike gibi istisnai durumlarda tedbir talep edilebilir.
Harcı ödeyemiyorum; başvuru yapabilir miyim?
Mali durumu yeterli olmayanlar adli yardım talebinde bulunabilir. Talep, mali durumu gösteren belgelerle birlikte başvuru formuyla sunulmalıdır.
Başvurumu kendim yapabilir miyim?
Evet; avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak kabul edilebilirlik şartları ve ihlal iddialarının Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre kurulması, sonucu belirleyen en önemli unsurlardır.
Kabul edilemezlik kararına itiraz edebilir miyim?
Hayır. Komisyonların kabul edilemezlik kararları kesindir. Bu durumda iç hukuktaki kesin kararın öğrenilmesinden itibaren dört ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurma imkânı değerlendirilebilir.
Tutukluyum; bireysel başvuru tahliyemi sağlar mı?
Başvuru tek başına tahliye sağlamaz. Kişi özgürlüğünün ihlal edildiği tespit edilirse karar, gereğinin yapılması için ilgili mahkemeye gönderilir ve tahliye kararını bu mahkeme verir.
Otuz günlük süre dolmadan kararınızı inceleyelim ve başvuru formunu birlikte hazırlayalım.
Dayanak: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 148; 6216 sayılı Kanun m. 45–51; Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü m. 59–83; 6384 sayılı Kanun; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 34–35.
Bu yazı 25 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her dosyanın koşulları farklıdır; karar vermeden önce bir avukata danışmanızı öneririz.
