Meslek Hastalığı ve İş Kazası Nedeniyle Tazminat Davası
İş kazası ve meslek hastalığının tanımı, üç iş günlük bildirim, SGK’nın sağladığı gelir ve ödenekler, işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası, kusur ve maluliyet raporları.
Kısaca
- İşveren iş kazasını kolluğa derhal, SGK’ya en geç üç iş günü içinde bildirmek zorundadır.
- SGK; geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölümde hak sahiplerine gelir bağlar.
- SGK ödemelerinin karşılamadığı zarar için işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açılır.
- Bu davalarda arabuluculuk zorunlu değildir; zamanaşımı on yıldır.
Bir iş kazası ya da meslek hastalığı, çalışanın yalnızca sağlığını değil, gelirini ve geleceğini de etkiler. Sosyal güvenlik sistemi bir kısım zararı karşılar; ancak çoğu zaman gerçek kaybın tamamını karşılamaz. Kalan kısım için işverene karşı tazminat davası açılabilir. Bu yazıda kazanın bildiriminden tazminat hesabına kadar izlenecek yolu anlatıyoruz.
İş kazası ve meslek hastalığı nedir?
5510 sayılı Kanun’a göre iş kazası; sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak iş yeri dışına gönderildiğinde, emziren kadın sigortalının süt izni sırasında ya da işverence sağlanan bir taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. Kanun, kazanın işin yapılmasıyla doğrudan bağlantılı olmasını aramaz; örneğin iş yerinde mola sırasında meydana gelen kaza da iş kazasıdır.
Meslek hastalığı ise sigortalının yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir. Meslek hastalığının SGK Sağlık Kurulu tarafından tespiti zorunludur.
Kazadan hemen sonra yapılması gerekenler
- Tedavi ve kayıtSağlık kuruluşunda kazanın iş kazası olarak kayda geçirilmesini sağlayın; ilk müdahale raporu en önemli delillerden biridir.
- Bildirimin kontrolüİşveren kazayı kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK’ya en geç üç iş günü içinde bildirmelidir. Bildirilip bildirilmediğini e-Devlet’ten kontrol edin.
- Delillerin korunmasıKaza yerinin fotoğrafları, tanıkların bilgileri, iş güvenliği eğitim belgeleri ve kamera kayıtları kısa sürede kaybolabilir.
- Ceza soruşturmasıKaza nedeniyle yaralanma veya ölüm varsa savcılık soruşturması başlar; bu dosyadaki bilirkişi raporları tazminat davasında da kullanılır.
İşveren kazayı bildirmezse ya da kazayı iş kazası saymazsa, SGK’ya karşı iş kazasının tespiti davası açılabilir. Bu dava, tazminat davasından önce gelen ve çoğu zaman belirleyici olan bir adımdır.
SGK’nın sağladığı haklar
| Hak | Şart |
|---|---|
| Geçici iş göremezlik ödeneği | İstirahatli olunan her gün için ödenir |
| Sürekli iş göremezlik geliri | Meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 ise bağlanır |
| Ölüm geliri | Kaza veya hastalık sonucu ölümde eş, çocuklar ve ana-babaya bağlanır |
| Tedavi giderleri | Kurum tarafından karşılanır |
İşverene karşı tazminat davası
İşveren, işçinin sağlığını korumak ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür. Kaza veya hastalık bu yükümlülüğün ihlalinden kaynaklanmışsa işveren, SGK ödemeleriyle karşılanmayan zararı tazmin eder. İşveren ancak kazanın tamamen işçinin kusurundan ya da önlenemeyecek bir olaydan kaynaklandığını ispatlarsa sorumluluktan kurtulabilir.
İstenebilecek tazminat kalemleri
- Sürekli iş göremezlik tazminatı: Kazanç kaybı; maluliyet oranı, ücret, yaş ve kusur oranına göre aktüerya hesabıyla bulunur.
- Geçici iş göremezlik zararı: İstirahat süresindeki gelir kaybının SGK ödeneğiyle karşılanmayan kısmı.
- Bakıcı gideri ve tedavi masrafları: Başkasının bakımına muhtaç hâle gelen kişi için bakıcı gideri istenebilir.
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölüm hâlinde, ölenin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve diğer yakınlar için.
- Manevi tazminat: Kazalının ve ölüm hâlinde yakınlarının duyduğu acı için.
Hesap nasıl yapılır?
Mahkeme önce iş güvenliği uzmanı bilirkişilerden kusur raporu, ardından yetkili kurumdan maluliyet raporu alır. Tazminat, bir aktüerya bilirkişisi tarafından kazalının yaşı, ücreti, maluliyet oranı ve kusur durumuna göre güncel yaşam tablolarıyla hesaplanır. SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri tazminattan düşülür; böylece aynı zarar iki kez karşılanmaz.
SGK’nın işverene rücuu
Kaza işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı sonucu meydana gelmişse SGK, sigortalıya yaptığı ödemeleri ve bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değerini işverene rücu eder. Kaza üçüncü bir kişinin kusuruyla olmuşsa bu tutarın yarısı o kişiden istenir.
Dava süreci ve süreler
- Davalar iş mahkemesinde görülür. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davalarında arabuluculuk zorunlu değildir.
- Zamanaşımı on yıldır; süre, maluliyetin kesin olarak öğrenildiği tarihten başlar.
- Maluliyet oranı zamanla artarsa, ek tazminat talebi ayrıca gündeme gelebilir.
Örnek olay: bildirilmeyen iskele kazası
Örnek olay
İnşaatta iskeleden düşen alt işveren işçisiBir konut projesinde alt işveren işçisi olarak çalışan usta, emniyet kemeri verilmeden çalıştırıldığı iskeleden düşerek bileğinden ve belinden yaralanıyor. Hastanede kayıt “ev kazası” olarak açılmak isteniyor.
- İlk gün
Usta, acil serviste kazanın iş yerinde olduğunu söyleyerek anamnez kaydına geçiriyor; ilk müdahale raporu alınıyor. Kolluk olay yerine geliyor.
- Üç iş günü
İşverenin SGK’ya bildirim yapıp yapmadığı e-Devlet’ten kontrol ediliyor; bildirim yapılmamış. Usta SGK’ya kendisi başvuruyor.
- Ceza soruşturması
Savcılık, iş güvenliği bilirkişisinden kusur raporu alıyor: alt işveren %60, asıl işveren %25, işçi %15 kusurlu.
- Maluliyet
Tedavi tamamlandıktan sonra SGK Sağlık Kurulu meslekte kazanma gücü kaybını %18 olarak belirliyor; sürekli iş göremezlik geliri bağlanıyor.
- Tazminat davası
Asıl işveren ve alt işverene karşı iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılıyor. Aktüerya bilirkişisi kazanç kaybını hesaplıyor; SGK gelirinin peşin sermaye değeri düşülüyor, işçinin %15 kusuru oranında indirim yapılıyor.
Ders: İlk sağlık kaydı ve ceza dosyasındaki kusur raporu, tazminat davasının iskeletini oluşturur. Bu aşamalar sonradan telafi edilemez.
Sık yapılan hatalar
- Kazayı başka türlü anlatmak. İşverenin baskısıyla hastanede “evde düştüm” demek, iş kazasının sonradan ispatını ciddi biçimde zorlaştırır.
- Küçük bir ödemeyle her şeyi kapatmak. Kazadan kısa süre sonra yapılan ödemeler karşılığında imzalanan “hiçbir talebim yoktur” belgeleri, gerçek zarar ortaya çıkmadan imzalandığı için çoğu zaman yalnızca ödenen tutar kadar makbuz hükmündedir; yine de uyuşmazlık yaratır.
- Ceza dosyasını takip etmemek. Soruşturmadaki kusur raporuna itiraz edilmezse, aynı rapor tazminat davasında da güçlü bir delil olarak kullanılır.
- Maluliyet kesinleşmeden düşük oranla yetinmek. Tedavi sürerken verilen geçici raporlarla hesap yapılmaz; kalıcı oran belirlenmeden açılan dava yeniden rapor alınmasını gerektirir.
- Yalnızca alt işverene dava açmak. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Davalıyı eksik göstermek, tahsil imkânını daraltır.
Sık sorulan sorular
Kazada benim de kusurum varsa tazminat alabilir miyim?
Evet. İşçinin kusuru tazminatı ortadan kaldırmaz, kusur oranında indirim yapılmasına yol açar. İşverenin güvenlik önlemi almaması çoğu dosyada işçinin kusurunu da etkiler.
Sigortasız çalışırken kaza geçirdim; ne yapmalıyım?
Önce hizmet tespiti ve iş kazasının tespiti davaları açılır; SGK bu durumda işçiye haklarını sağlar ve yaptığı ödemeleri işverenden ister. İşverene karşı tazminat hakkınız da saklıdır.
Servisle işe giderken geçirdiğim trafik kazası iş kazası mı?
Evet. İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen kazalar iş kazası sayılır. Bu durumda hem işverene hem de trafik sigortasına karşı haklar birlikte değerlendirilir.
SGK’nın belirlediği maluliyet oranına itiraz edebilir miyim?
Evet. Kurumun belirlediği orana önce Kuruma itiraz edilebilir; uyuşmazlık sürerse iş mahkemesinde dava açılır ve mahkeme gerektiğinde Adli Tıp Kurumundan rapor alır. Tazminat davasında da kalıcı maluliyet oranı ayrıca incelenir.
Taşeron işçisiyim; davayı kime açmalıyım?
Hem alt işverene hem asıl işverene. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinden alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur; tazminatın tamamını ikisinden birinden isteyebilirsiniz.
Ceza soruşturmasından tespit ve tazminat davasına kadar tüm süreci birlikte planlayalım.
Dayanak: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 13, 14, 16–21; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 4; 6098 sayılı TBK m. 49–58, 417; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3.
Bu yazı 25 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her dosyanın koşulları farklıdır; karar vermeden önce bir avukata danışmanızı öneririz.
